De voetzolen naar een Boeddha beeld (of persoon) wijzen: Thaise respect-regels

Je staat in de tempel van Wat Arun, het zonlicht kaatst tegen de witte muren en je maakt een foto van een prachtig Boeddhabeeld. Instinctief ga je op de grond zitten, je benen uitstrekt en je camera omhoog tillen. Stop.

Op dat moment laat je je voetzolen – in de Thaise cultuur het meest onreine deel van je lichaam – recht op het heilige beeld wijzen.

Dat is een grote faux pas. In Thailand is lichaamstaal net zo belangrijk als woorden, en je voeten spelen daarin een hoofdrol. Begrijp je deze onzichtbare regels, dan reis je niet alleen respectvoller, maar kom je ook veel verder met de lokale bevolking.

Waarom je voeten zo'n big deal zijn in Thailand

In Thailand is er een duidelijke hiërarchie: hoofd is het hoogste en voeten zijn het laagste. Letterlijk en figuurlijk. Het hoofd wordt gezien als het meest spirituele deel van het lichaam, terwijl de voeten in contact staan met de grond en worden gezien als onrein en vernederend. Deze denkwijze komt voort uit boeddhisme en animistische tradities.

Je voeten naar iemand of iets heiligs wijzen is daarom het ergste wat je kunt doen; het is alsof je die persoon of dat beeld beledigt met het smerigste deel van jezelf.

Denk eraan dat deze regel niet alleen voor tempels geldt. Ook in een longtailboot op de Chao Phraya rivier, in een songthaew (de rode busjes) of gewoon op een bankje in het park is het not done om je voetzolen naar iemand te wijzen.

Zelfs als je lui op de grond zit in je guesthouse in Khao San Road, draai je je voeten weg van anderen. Het is een onzichtbare grens die je niet oversteekt zonder argwaan te wekken. Voor backpackers is dit even wennen, maar het maakt een groot verschil in hoe je wordt ontvangen.

De kern van de regel: Boeddha's en mensen

De belangrijkste situatie waar je op moet letten is bij een Boeddha beeld.

Of het nu een groot gouden beeld is in de Wat Phra Kaew of een klein stenen beeldje naast een weg in het noorden van Thailand, de regel is simpel: je voetzolen mogen nooit naar het beeld wijzen. Dit betekent dat je niet languit op de grond gaat liggen voor een foto, en niet met je benen gestrekt naar het beeld gaat zitten. Als je op de grond zit, zorg dan dat je hurkt, je benen onder je vouwt (de zogenaamde 'lotushouding' of gewoon gekruiste benen), of dat je je benen opzij draait.

Ook naar mensen wijzen met je voeten is een no-go. Stel je zit in een cafeetje in Chiang Mai met je benen over de tafel (wat al not done is, maar dat terzijde), en je praat met de serveerster.

Zolang je voetzolen haar richting op wijzen, voelt ze zich ongemakkelijk. Thaise mensen groeten elkaar met een 'wai' (handen bij elkaar voor de borst) en een lichte buiging.

Ze zitten zelden languit. Als toerist mag je best relaxed zitten, maar houd rekening met je houding. Een simpele truc: zit je op de grond? Vouw je benen dan naar achteren, zodat je voeten achter je wijzen.

Gebeurt het een keertje dat je je voetzolen per ongeluk naar iemand wijst? Niet meteen in paniek raken.

Wat gebeurt er als je het per ongeluk doet?

De meeste Thai zijn erg vergevingsgezind naar toeristen toe. Ze zien dat je het niet met opzet doet. Toch is het goed om te laten merken dat je het doorhebt.

Een klein gebaar helpt enorm: als je merkt dat je het doet, trek je je voeten snel terug of draai je je lichaam.

Een glimlach en een lichte buiging met het hoofd doen de rest. Ze waarderen het enorm als je moeite doet om hun cultuur te respecteren, zelfs als het niet perfect is.

Hoe je je voeten netjes houdt: praktische houdingen

Je hoeft niet de hele dag in perfect lotushouding te zitten. Het gaat erom dat je bewust bent van je lichaam. Als je op een bankje zit in de trein van Bangkok naar Ayutthaya, zorg dan dat je enkels over elkaar doen of je benen strak tegen elkaar houden.

Zit je op de grond in een tempel? Ga dan op je knieën zitten met je billen op je hielen (seiza, een Japanse techniek die hier ook werkt) of kruis je benen.

Vermijd het 'hangen' met je voeten van de rand van een veranda af, vooral niet als er mensen onder je zitten of staan. Als je slaapt in een dorm van een backpackershostel in Koh Phangan, let dan op hoe je ligt.

Lig je met je hoofd naar het voeteneind van je bed, dan wijzen je voeten automatisch richting de andere bedden. Probeer je bed zo te kiezen dat je voeten richting de muur of de open ruimte wijzen, niet naar je medereizigers. In een slaapzaal met 12 stapelbedden is dit een kleine moeite die veel goodwill oplevert.

De uitzonderingen: massage en schoenen

Thaise medereizigers zullen sneller een praatje met je maken als ze zien dat je rekening houdt met deze etiquette.

Er zijn situaties waarin voeten wel 'hoog' mogen zijn. Bij een Thaise massage bijvoorbeeld. De masseuse gebruikt haar voeten om je rug te masseren. Dit is een techniek die duizenden jaren oud is en wordt gezien als effectief en respectvol.

Je hoeft je hier geen zorgen te maken over je eigen voeten; de masseuse weet precies wat ze doet. Wel is het beleefd om je voeten te wassen voordat je een massage krijgt, zeker als je net uit je wandelschoenen komt na een hike door de jungle.

Schoenen zijn overigens een ander verhaal. Thaise mensen doen hun schoenen uit voordat ze een huis binnenstappen.

Doe dit ook bij tempels en in de huizen van locals. Zet je schoenen netjes bij de deur, met de neuzen naar buiten. Loop nooit met schoenen aan door een tempel of over een tapijt waar Boeddhabeelden staan.

Als je je schoenen uittrekt, zorg dan dat je sokken schoon zijn. Niets is vervelender dan sokken met gaten of vieze geur, vooral als je op blote voeten verder moet lopen.

Respect tonen: tips voor de reiziger

Het tonen van respect gaat verder dan alleen je voeten. Kleding speelt een grote rol.

Houd rekening met de kledingvoorschriften voor Thaise tempels; je schouders en knieën moeten bedekt zijn. In de praktijk betekent dit een lange broek of een sarong en een shirt met mouwen.

Vrouwen dragen soms een sjerp over de schouders. Doe dit niet alleen voor de regels, maar uit respect voor de lokale gebruiken rondom het boeddhisme. Een opgerolde sarong in je backpack is een must-have voor elke Thailand-reiziger.

Wanneer je een Boeddha beeld aanraakt of een offering brengt (zoals een lotusbloem of wierrookstokjes, te koop voor €1-€2), doe dit altijd met je rechterhand. De linkerhand wordt als onrein beschouwd.

Interactie met monniken en locals

Gebruik hem dus niet om geld aan te geven, eten aan te nemen of aan te raken wat heilig is. Als je per ongeluk je linkerhand hebt gebruikt, leg hem dan even op je rechterelleboog als een soort excuus gebaar. Dit soort kleine details laten zien dat je je hebt verdiept in de lokale gewoonten. Als je een monnik tegenkomt, groet dan met een 'wai' met je handen hoger dan normaal (tot aan je voorhoofd).

Vrouwen mogen monniken niet aanraken, zelfs niet om geld te geven. Leg het geld op een tafel of geef het via een mannelijke tussenpersoon.

Ook hier spelen je voeten weer een rol: zit je op de grond en praat je met een monnik, zorg dan dat je lager zit dan hij is. De hiërarchie is heilig, zeker wanneer je leert respectvol omgaan met monniken. Als je in een bus zit en een monnik staat op, bied hem dan je zitplaats aan.

Voor backpackers die langere tijd in Thailand blijven, is het handig om een paar basics te leren. Een 'sawasdee ka' (vrouw) of 'sawasdee krap' (man) met een glimlach en een lichte buiging doet wonderen.

Combineer dit met het netjes houden van je voeten, en je zult merken dat deuren sneller open gaan. Of het nu gaat om een kamer in een guesthouse voor €15 per nacht of een tafel in een lokaal eettentje, respect wordt beloond.

Praktische tips voor je trip

Om je voeten en gedrag in de gaten te houden, zijn er een paar handige spullen die je mee moet nemen. Een paar slippers die je snel uit kunt trekken (zoals Havaianas, ongeveer €15 in Nederland, maar in Thailand €5-€8) zijn essentieel.

Ze zijn makkelijk schoon te maken en je schiet ze snel aan en uit. Neem ook een kleine fles voetenspray mee (€3) om vieze geurtjes te voorkomen, vooral als je veel moet lopen in warm weer. Een andere tip: oefen het zitten op de grond voordat je gaat.

Veel backpackers zijn niet gewend om uren op de grond te zitten in kleermakerszit.

Een opvouwbaar zitkussen (€10-€15) kan helpen, maar probeer het zonder om soepeler te worden. Als je in een restaurant zit dat laag is (zoals veel street food stalls in Thailand), wees dan voorbereid. Zorg dat je kleding los zit zodat je makkelijk kunt hurken of je benen kunt vouwen zonder dat het knelt. Een veelgemaakte fout is het aanwijzen van dingen met je voet.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost

Gebruik nooit je voet om te wijzen naar een Boeddha beeld, een tempel of een persoon. Als je iets wilt aanwijzen, gebruik dan je hand, je kin of je elleboog.

Zit je op de grond en wil je iets pakken? Sta dan op of buig voorover, in plaats van je been uit te steken. Dit voorkomt ongemakkelijke situaties en laat zien dat je de cultuur begrijpt.

Tot slot, onthoud dat Thailand een land is van glimlachen en vriendelijkheid.

Als je een fout maakt, lach dan mee. De meeste Thai zullen je helpen herstellen. Plan je reis zo dat je rustig de tijd neemt om te wennen aan de cultuur.

Begin bijvoorbeeld in Bangkok met een bezoek aan de grote tempels, voordat je afreist naar de rustigere eilanden. Met deze kennis over voeten en respect voel je je sneller thuis en maak je je reis onvergetelijk.